Dự án mở hai mạng thử nghiệm công khai chạy song song, và mỗi mạng công bố cùng một bộ bề mặt công khai: một điểm truy cập để trỏ ví hoặc công cụ vào, một explorer để đọc chain, một vòi cấp thử, và một đường để tạo chain chủ quyền. Một cuộc so sánh chỉ có nghĩa khi hai bên mở ra cùng những thứ như nhau — đó là lý do danh sách này giống hệt nhau ở hai cột.

Bề mặt	Dùng để làm gì	Ở đâu
Trang chung của dự án	Điểm vào, và chỗ công bố điều gì đã chốt / chưa chốt	9chain.org
Site của từng nhánh	Tài liệu kỹ thuật, vòi cấp thử, bộ công cụ tạo chain — mỗi nhánh tự công bố bộ của mình	a1.9chain.org · c1.9chain.org
Explorer chung	Đọc cả hai mạng ở một chỗ, và xem chúng khác nhau ở đâu	9scan.org
Explorer từng nhánh	Block, giao dịch, trạng thái tài khoản của riêng nhánh đó	a1.9scan.org · c1.9scan.org
Tài liệu này	Vì sao hệ thống được thiết kế như thế, và cái gì còn để trống	bạn đang đọc

⚠️ Hai điều phải nói kèm danh sách trên. Thứ nhất: cả hai mạng đều do chính dự án vận hành, nên mọi trang mô tả chúng — kể cả explorer chung — là lời khai của người vận hành, không phải một bản đánh giá độc lập. Thứ hai: địa chỉ cụ thể có thể đổi, và đã từng đổi nghĩa — một địa chỉ mang chữ testnet trong tên nay phục vụ một chain khác hẳn chain mà cái tên đó từng chỉ. Nên hãy lấy địa chỉ từ site của nhánh, và luôn kiểm bằng chính chain: đọc danh tính mạng và thời gian block đầu tiên, đừng tin cái tên.

Mạng của dự án phục vụ vài mặt giao tiếp công khai. Trang này nói mỗi mặt dùng để làm gì và bạn kiểm được điều gì qua nó — chứ không phải để bạn chép số liệu về.

Mặt giao tiếp	Dùng để	Bạn tự kiểm được gì
Giao diện đồng thuận (Cosmos RPC)	Hỏi trạng thái nút, danh sách người ký, tệp khai sinh	Mạng này sinh lúc nào · ai đang ký block · nó có đang tiến không
Giao diện tương thích EVM (JSON-RPC)	Trỏ ví và công cụ quen thuộc vào mạng	Gọi hợp đồng, đọc số dư bằng công cụ bạn đã tin sẵn
Giao diện truy vấn (REST)	Đọc trạng thái theo mô-đun	Tham số đang có hiệu lực, không phải tham số trong tài liệu
Vòi cấp thử	Xin một khoản nhỏ để thử trên kỳ thử	Rằng đây là tiền của kỳ thử, không phải tài sản
Explorer	Nhìn bằng mắt, không cần công cụ	Block, giao dịch, người ký — bản do một bên khác dựng

Sơ đồ

flowchart TB You["Công cụ của bạn"] --> C["Giao diện đồng thuận trạng thái · người ký · genesis"] You --> E["Giao diện EVM ví · hợp đồng"] You --> Q["Giao diện truy vấn tham số đang chạy"] C --> T{"Hai câu phải khớp: địa chỉ tự khai mạng nào? block đầu sinh lúc nào?"} T --> OK["Khớp: đọc tiếp"] T -.-> NO["Lệch: đừng tin con số nào"]

Hình 37 — Mọi đường vào đều phải đi qua cùng một phép kiểm hai câu.

Địa chỉ có thể đổi nghĩa, nên đừng lấy tên làm bằng chứng. Dự án từng đặt luật rằng một địa chỉ đã mang nghĩa nào thì không đổi sang nghĩa khác — và luật ấy đã bị chính dự án phá một lần. Cách đọc đúng, cùng hai câu phải hỏi mỗi khi tin một con số, nằm ở Tự kiểm mạng.

Ba điều trang này cố ý không làm. Nó không chép danh sách địa chỉ vào thân bài như một sự thật vĩnh viễn — danh sách sống ở tài liệu kỹ thuật của dự án, mục Public endpoints, và đó là bản đúng. Nó không ghi con số nào của mạng — số sống nằm ở khung đọc-trực-tiếp trong Tự kiểm mạng. Và nó không hứa rằng những đường này sẽ luôn miễn phí hay luôn chịu được mọi tải: đó là hạ tầng phục vụ cho việc thử, không phải cam kết dịch vụ.

Explorer là một dự án riêng. Nó không do cùng một đội vận hành với mạng, và đấy là điểm cộng chứ không phải điểm trừ: một bên thứ hai đọc cùng cuốn sổ chính là cách rẻ nhất để phát hiện một bên đang kể sai.

Câu chốt: một điểm truy cập chỉ đáng tin khi tên của nó nói cùng một điều với dữ liệu nó trả về — hãy hỏi cả hai câu trước khi tin bất kỳ con số nào.

→ Đọc tiếp: Tự kiểm mạng — Hai câu phải hỏi trước khi tin một con số